Wat is het verschil tussen freeze, shutdown en functionele freeze?
In deze blogpost wil ik iets verduidelijken waar veel verwarring over bestaat: het verschil tussen de bevriesreactie (freeze), de shutdown-reactie en functionele freeze.
Dit zijn drie zenuwstelseltoestanden die op elkaar lijken, maar toch wezenlijk verschillen. Ben je auditiever ingesteld en luister je liever naar deze info? Je kan deze blogpost ook beluisteren via Youtube.
Anders kan je verder lezen onder de videoafbeelding.
Voor ik deze staten kort toelicht, wil ik je eerst even – heel kort – de werking van je zenuwstelsel uitleggen door de bril van de polyvagaaltheorie. Kennis van de verschillende autonome staten waarin jouw zenuwstelsel kan functioneren zijn van essentieel belang bij het begrijpen van de drie staten die ik hieronder voor je ga verhelderen.
VAN WIP NAAR LADDER
Vroeger werd het zenuwstelsel vaak voorgesteld als een wip met twee uitersten:
Aan de ene zijde het Parasympathisch zenuwstelsel voor rust en herstel
Aan de andere zijde van de wip: je Sympathisch zenuwstelsel: dat vechten of vluchten mogelijk maakt. Het was het één of het ander EN het belangrijkst van al; het fenomeen bevriezen kon en kan nog steeds niet uitgelegd worden met dit model.
Dankzij de polyvagaal theorie van Stephen Porges weten we ondertussen dat het genuanceerder zit. In plaats van een wip is de werking van jouw zenuwstelsel als een glijdende schaal, een beetje te vergelijken met de volumeknop op een mengpaneel van de DJ.
Vaak wordt de werking en de verschillende mogelijke autonome staten voorgesteld op een ladder met drie niveaus. Ook dit model heeft zijn beperkingen maar is voor nu voldoende om jouw de drie staten: freeze, shutdown en functionele freeze uit te leggen.
De ladder ziet er als volgt uit.
Bovenaan – Ventrale vagus: het veilige, verbonden gevoel. Je voelt je rustig én sociaal betrokken.
In het Midden hebben we de Sympathisch reactie: vechten of vluchten. Je lichaam is klaar voor actie, je krijgt hulp van de stresshormonen adrenaline en cortisol.
Onderaan de ladder vinden we de dorsale staat of shutdown. Je systeem trekt zich terug, energie wordt gespaard, alsof je in winterslaap gaat.
SHUTDOWN
En daarmee komen we aan onze eerste reactie: de shutdwon.
Shutdown is géén klassieke bevriesreactie. Het is een behoudstrategie waarbij energie en gevoel verlaagd wordt, meer alsof je jezelf helemaal terugtrekt in een onzichtbaar schild.
- Je voelt je uitgeput en leeg.
- Je lichaam conserveert energie: er is maar minimale beweging en minimale emotie.
- Je hebt weinig tot geen motivatie.
- Dit is de plek waar burn-out, extreme vermoeidheid en depressieve gevoelens vaak wonen.
- Hormonen die pijn en emoties dempen zijn verhoogd → je voelt minder, maar dat betekent ook minder plezier of verbinding.
Het is alsof je zenuwstelsel vol op de rem gaat staan omdat het te veel prikkels niet meer kan verwerken.
FREEZE
De bevriesreactie of freeze reactie is een gemengde toestand.
Hier heb je één voet op het gaspedaal. Er is namelijk sympathische activatie: angst, paniek, willen vluchten- en één voet op de rem : de dorsale activatie: verlamming, verstarring).
Hierbij kan je denken aan een hert dat plots stilstaat in de koplampen van een auto. Inwendig is er spierspanning om overeind te blijven en te oriënteren. Er is een hoge activatie intern. Uiterlijk is er stilstand. Het hert staat stil, beweegt niet meer. Het is een tijd van inschatting alsof je even bevroren bent in de tijd.
- Je voelt je dus letterlijk “bevroren” in angst of shock.
- Je kan niet kiezen: ga ik rennen of blijf ik stilstaan?
- Je lichaam zit vast in spanning, maar komt niet tot actie.
FUNCTIONELE FREEZE
Functionele freeze daarentegen is een leven op automatische piloot. Functionele freeze is waarschijnlijk de meest voorkomende toestand in onze moderne samenleving.
Je functioneert nog – gaat naar je werk, doet je boodschappen – maar je leeft zonder echte emotionele beleving. Innerlijk ben je emotioneel verdoofd. Het is alsof er niemand thuis is.
- Je voelt je afgestompt, afgesneden van je gevoelens.
- Je kan je emoties moeilijk benoemen of uiten.
- Je vindt het lastig om emoties van anderen te begrijpen of erop in te gaan.
- Van buiten lijk je “gewoon door te gaan”, maar van binnen is er weinig echte levendigheid.
Deze toestand kan ontstaan bij het het blijven verder duwen op wilskracht wanneer je voelt dat je eigenlijk uitgeput bent, overrompeld of overprikkeld bent. Bij sommige mensen onstaat dit patroon ook via vroegkinderlijke ervaringen waarin emoties niet veilig of welkom waren. Je leerde toen dat het veiliger was om klein te blijven, gevoelens te onderdrukken en niet op te vallen.
Zo raakt je zenuwstelsel hard-wired in een gemengd patroon: genoeg energie om te functioneren (sympathisch) maar tegelijk emotioneel verdoofd (dorsale vagus).
Ben je benieuwd naar de symptomen van een leven in functionele freeze of wil je graag weten of jij in functionele freeze leeft, dan heb ik een handige gratis ‘checklist functionele freeze‘ voor jou. Klik op de afbeelding om hem meteen te downloaden.
BURN-OUT
Een Burn-out bevindt zich meestal diep in de shutdown-laag: extreem energietekort, emotionele afvlakking, terugtrekgedrag. Je lichaam zegt letterlijk STOP. Je wil nog wel maar kan niet meer vooruit. Je lichaam heeft beslist in energiebesparende modus te gaan.
Functionele freeze kan lijken op burn-out, maar je blijft nog “meedraaien” in het dagelijks leven – vaak veel langer dan gezond is. Blijven doorbomen wanneer je een burn-out hebt kan leiden tot functionele freeze. Er zijn heel wat omstandigheden waarbij men het zich niet kan permitteren te stoppen helaas. Denk maar aan een 24/7 alleenstaande moeder of vader met jonge kinderen of kind.
De klassieke freeze is acuter en meer verbonden aan angst en shock, terwijl burn-out een chronische uitputting is.
GEEN FOUTEN MAAR BESCHERMING OM JOU TE HELPEN
Belangrijk om nog mee te nemen: Dit zijn geen “fouten” van je lichaam, maar beschermingsmechanismen van je zenuwstelsel. Ze ontstaan wanneer je systeem overbelast is en zoekt naar de veiligste optie. Je autonome zenuwstelsel beslist dit autonoom, dus zelf, buiten jouw gewaarzijn om.
Hoe het dat doet en welke overwegingen het hiervoor mee in acht neemt, leer ik jouw allemaal in mijn online traject RECONNECT dat jouw helpt om los te komen uit functionele freeze.
Wanneer je weet hoe jij je zenuwstelsel veiligheid kan laten ervaren, op het niveau waar het dit ook zoekt, kan het de verdediging steeds meer gaan loslaten. Jij kan dan de beweging maken van moe, verdoofd, uitgeput en tegelijk constant opgejaagd naar ontspannen relaxed aanwezig kunnen zijn in het nu, bij jezelf en anderen zodat je weer meer kan genieten en leven!
Wil je meer weten over RECONNECT, klik dan op de afbeelding om naar de infopagina te gaan. Hier vind je ook een introductiefilmpje EN de resultaten van de pilootgroep na 3 maanden RECONNECT.
